Góc Nhìn RICBET: Năm 1987 Đặng Tiểu Bình mời Maradona sang Trung Quốc đá bóng, Maradona: Không có 300 triệu thì tôi không lên sân!

Mùa hè năm 1986, tại Bắc Kinh, Đặng Tiểu Bình lúc ấy 82 tuổi ngồi trước ti vi xem World Cup Mexico. Trên màn hình, Maradona dẫn bóng đột phá. Động tác không hoa mỹ, nhưng lúc nào cũng xé toạc hàng thủ đúng chỗ then chốt. Đặng Tiểu Bình xem rất chăm chú. Khi nói về bóng đá Trung Quốc, ông vừa yêu mến, vừa rõ ràng sốt ruột.

Ông từng nói với nhân viên bên cạnh: “Tôi xem bóng đá mấy chục năm rồi. Mỗi lần thấy đội tuyển nước mình là lại có một cục tức trong lòng.” Câu ấy không phải phủ nhận từng cầu thủ, mà là nỗi lo của một người xem bóng lâu năm về khâu huấn luyện, thi đấu và quản lý.

Duyên nợ của Đặng Tiểu Bình với bóng đá bắt đầu từ rất lâu trước khi nước Trung Quốc mới được thành lập. Trong kỳ Olympic Paris năm 1924, ông vẫn đang vừa làm vừa học tại Pháp, kinh tế hết sức eo hẹp. Đội Uruguay thi đấu áp đảo, khiến ông chú ý. Để xem một trận, ông thậm chí mang quần áo đi đổi lấy tiền mua vé.

Chỗ ngồi trên tấm vé ấy rất lệch, mặt cầu thủ gần như không nhìn rõ, nhưng trận đấu để lại ấn tượng sâu. Nhiều năm sau, ông vẫn kể được cảnh Uruguay lên ngôi. Với Đặng Tiểu Bình, sức hút của bóng đá không chỉ nằm ở bàn thắng, mà còn ở biến hóa trên sân, lựa chọn chiến thuật, và khả năng đội yếu lật ngược thế trận.

Năm 1927 ông về nước. Tình hình Thượng Hải căng thẳng, ra ngoài không an toàn. Nhưng hễ có trận bóng, Đặng Tiểu Bình vẫn tìm cách đến xem, đôi khi còn phải đổi cách ăn mặc. Chi tiết này nói lên nhiều điều: bóng đá không phải thú vui nhất thời, mà là sở thích xuyên suốt cả đời ông.

Sau khi nước Trung Quốc mới thành lập, điều kiện xem bóng của ông dần tốt hơn. Dù công việc bận, ông vẫn tranh thủ xem trận. Năm 1977, Sân vận động Công nhân Bắc Kinh tổ chức giải bóng đá mời quốc tế. Đặng Tiểu Bình lặng lẽ ngồi hàng ghế sau khán đài. Cổ động viên nhận ra ông, sân nhanh chóng vang tiếng reo hò, ông đành đứng dậy nói vài câu.

Sau này người nhà trêu: “Bao nhiêu người đuổi theo một quả bóng, có gì đáng xem?” Đặng Tiểu Bình không giận, chỉ giải thích: “Bóng đá hay, không chỉ xem bàn thắng.” Theo ông, chuyền nhận, chạy chỗ, chuyển trạng thái công thủ và thước đo của trọng tài đều là một phần của trận đấu.

Chính vì quan sát lâu năm, ông nhìn vấn đề bóng đá Trung Quốc rất cụ thể. Ông từng chỉ ra: nếu trọng tài e ngại vận động viên thì tiếng còi khó công bằng; thước đo sai lệch cũng sẽ ngược lại ảnh hưởng thói quen thi đấu của cầu thủ. Nhận định này không nhằm trách một người nào, mà nhấn mạnh tầm quan trọng của thể chế thi đấu và việc bồi dưỡng nhân tài.

Sau World Cup 1986, lời đồn mời Maradona sang Trung Quốc thi đấu dần lan ra. Năm 1987, có người phía Ý sang Trung Quốc bàn hợp tác. Người phụ trách hệ thống CITIC được cho là đã chuyển ý của Đặng Tiểu Bình, muốn mời Maradona sang đá giao hữu. Trong lời đồn, quy mô khán giả cực lớn, thậm chí nhắc tới hàng trăm triệu người xem.

Tuy nhiên, diễn biến này trong tài liệu công khai không đầy đủ, nhiều chi tiết khó kiểm chứng từng điểm một. Đặc biệt câu “không có 300 triệu thì tôi không đi” càng giống một cách nói được đặt thành tiêu đề sau khi truyền miệng, không thể đơn giản xem là nguyên văn có hồ sơ đầy đủ chứng minh.

Lúc ấy Maradona đang ở đỉnh danh tiếng. World Cup 1986, ông dẫn Argentina vô địch. Thời đá ở Ý, ông lại trở thành tâm điểm làng bóng thế giới nhờ phong độ xuất sắc. Với một ngôi sao giá trị cao, lịch kín, việc sang châu lục khác đá một trận liên quan phí ra sân, bảo hiểm, sắp xếp thương mại và phối hợp với câu lạc bộ. Mức giá đưa ra đương nhiên không thấp.

“300 triệu” ở Trung Quốc năm ấy quả thực là con số cực lớn. Dù số tiền chỉ là ước lượng trong lời đồn, cũng đủ cho thấy khoảng cách thực tế rất lớn giữa hai bên. Lời mời không thành không có nghĩa ý tưởng của Đặng Tiểu Bình là vô lý, mà lúc đó thị trường thể thao Trung Quốc và bóng đá chuyên nghiệp quốc tế chưa xây được cơ chế hợp tác chín muồi.

Điều thú vị là sau này bóng đá Trung Quốc dần thử bước ra ngoài. Năm 1991, trong nước lập đội trẻ tinh nhuệ, sang Brazil tập luyện, được phía doanh nghiệp hỗ trợ. Trong số cầu thủ ấy, về sau nổi lên Lý Kim Vũ, Lý Thiết và những người khác. Năm 2001, đội Trung Quốc thắng Oman 1-0 tại Thẩm Dương, sớm giành vé vào vòng chung kết World Cup 2002. Thành tích này không tách rời quá trình tập luyện lâu dài và việc tìm tòi thể chế thi đấu.

Tháng 7 năm 1996, Maradona cuối cùng cũng đến Trung Quốc, theo Boca Juniors thăm Bắc Kinh và một số nơi khác. Ngày 25 tháng 7, Sân vận động Công nhân Bắc Kinh kín chỗ. Maradona lúc ấy đã 35 tuổi vẫn là tâm điểm cả sân. Đáng tiếc, Đặng Tiểu Bình 92 tuổi vì sức khỏe không tới được sân, chỉ xem trận ở nhà.

Ngoài bóng đá, Đặng Tiểu Bình còn thích bóng bàn, bơi lội và bài bridge. Năm 1992, khi xem Lưu Quốc Lương còn trẻ thi đấu, ông từng khen đây là mầm non tốt. Ngay từ năm 1983, Đặng Tiểu Bình 79 tuổi vẫn kiên trì xuống biển bơi ở Đại Liên. Với ông, thể thao vừa là sự phán đoán khi xem trận, vừa là cách giữ trạng thái cơ thể và đầu óc.

Năm 1981, ông đấu bridge với cao thủ Dương Tiểu Yến. Năm 1984, lại thành bạn bài với Nhiếp Vệ Bình ở Bắc Đới Hà. Thắng thua trên bàn bài, ông nhìn rất nghiêm túc, nhưng không biến thắng bại thành gánh nặng. Tính cách ấy cũng giải thích vì sao ông luôn thích bóng đá: có cạnh tranh, có hồi hộp, và còn có phán đoán ngay trên sân.